|
FSEK m.1/B-a 2’ya göre eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim,
edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan
her nevi fikir ve sanat mahsulleridir.FSEK m. 4/1 hükmüne göre de
güzel sanat eserlerinin, estetik değere sahip olan, “yağlı ve suluboya
tablolar; her türlü resimler, desenler, pasteller, gravürler, güzel
yazılar ve tekzipler, kazma oyma….” Olduğu belirtilmiştir.
Kanunumuza göre bir fikir ve sanat ürününün eser olarak kabul edilip
koruma altına alınabilmesi için ;
a.
Sahibinin hususiyetini taşıması,
b. Şekillenmiş olması,
c. Kanunda sayılan eser türlerinden birine girmesi,
d. Fikri bir çabanın sonucu olması,
gerekmektedir.
Bugünkü Uygulamada Fikir Ve Sanat Eserlerinin Tescil Ve Kayıt ;
-ZORUNLU
KAYIT
-İSTEĞE
BAĞLI KAYIT
olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.
Müzik ve sinema eserleriyle, bilgisayar oyunları için ticari dolaşıma
sunulmadan önce kayıt ve tescili yapılması zorunludur.
Yeni değişiklikten sonra, diğer eserlerin de tescil isteğe bağlı
olarak yapılmaktadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı’na tescil, başvuru
sahibinin beyanına müstenit yapılmakta olduğundan, kayıt esnasında
yanlış ve aldatıcı beyanlar ile kendisine ait olmayan mali ve manevi
haklara ilişkin yanlış beyanda bulunanlar, 5846 sayılı Yasadaki hukuki
ve cezai müeyyidelere tabidirler.
Hukukumuzda eser sahipliği, eserin yaratılması ile kazanılmış
bulunmaktadır. Yani, hakkın kazanılması için, herhangi bir makama
tescil zorunluluğu bulunmamaktadır. Yalnız doğacak ihtilaflarda delil
olması ve kötüniyetli kişilerin iddia ve savunmalarının önüne geçmek
için Eserlerin Tescili çok büyük önem taşımaktadır.
Eser sahiplerinin talebi üzerine, bu Kanun kapsamında korunan tüm
eserlerin (İlim ve Edebiyat Eserleri, Güzel Sanat Eserleri, Musiki
Eserleri, Sinema Eserleri, Veri Tabanları) kayıt ve tescili
yapılabilir, mali haklara ilişkin yararlanma yetkileri de kayıt altına
alınabilir……..
İLİM VE EDEBİYAT ESERLERİ
Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa göre aşağıdaki özelliklere sahip
eserler ilim ve edebiyat eseri
olarak kabul edilmiştir.
Herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade olunan eserler,
Her biçim altında ifade edilen bilgisayar programları ve bir sonraki
aşamada program sonucu doğurması koşuluyla bunların hazırlık
tasarımları Her nevi rakıslar, yazılı koreografi eserleri,
Pandomimalar ve buna benzer sözsüz sahne eserleri,Bedii vasfı
bulunmayan her nevi teknik ve ilmi mahiyette fotoğraf eserleriyle, her
nevi haritalar, planlar, projeler, krokiler, resimler, coğrafya ve
topografya'ya ait maket ve benzerleri, her çeşit mimarlık ve
şehircilik tasarım ve projeleri, mimari maketler, endüstri, çevre ve
sahne tasarım ve projeleri,
GÜZEL SANAT ESERLERİ
Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa göre aşağıdaki özelliklere sahip
eserler güzel sanat eseri olarak kabul edilmiştir. Fikir ve Sanat
Eserleri Kanunumuzda, estetik değere sahip olan Yağlı ve sulu boya
tablolar ,Her türlü resimler, desenler, pasteller, Gravürler, güzel
yazılar ve tezhipler,Mimarlık eserleri, Heykeller, kabartmalar ve
oymalar, Kazıma, oyma, kakma veya benzeri usullerle maden, taş ağaç
veya diğer maddelerle çizilen veya tespit edilen eserler kaligrafi,
serigrafi, El işleri ve küçük sanat eserleri ,Tekstil, moda
tasarımları, Minyatürler ve süsleme sanatı ürünleri, Fotografik
eserler ve slaytlar, Grafik eserler, Karikatür eserleri, Her türlü
tiplemeler
MUSİKİ ESERLERİ
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunda, her nevi sözlü ve sözsüz besteler,
musiki eseri olarak kabul edilmiştir.
SİNEMA ESERLERİ
Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa göre, her nevi bedii, ilmi, öğretici
veya teknik mahiyette olan veya günlük olayları tespit eden filmler
veya sinema filmleri gibi, tespit edildiği materyale bakılmaksızın,
elektronik veya mekanik veya benzeri araçlarla gösterilebilen, sesli
veya sessiz, birbiriyle ilişkili hareketli görüntüler dizisi, sinema
eseri olarak kabul edilmiştir.
İŞLENMELER ve DERLEMELER
Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa göre aşağıdaki özelliklere sahip
eserler işlenme ve derleme eser olarak kabul edilmiştir.Tercümeler,
Roman, hikaye, şiir ve tiyatro piyesi gibi eserlerden birinin bu
sayılan nevilerden bir başkasına çevrilmesi,Musiki, güzel sanatlar,
ilim ve edebiyat eserlerinin film haline sokulması veya filme alınmaya
ve radyo ve televizyon ile yayıma müsait bir şekle sokulması,Musiki
aranjman ve tertipleri, Güzel sanat eserlerinin bir şekilden diğer
şekillere sokulması, Bir eser sahibinin bütün veya aynı cinsten olan
eserlerinin külliyat haline konulması,Belli bir maksada göre ve hususi
bir plan dahilinde seçme ve toplama eserler tertibi,
Henüz yayımlanmamış olan bir eserin ilmi araştırma ve çalışma
neticesinde yayımlanmaya elverişli hala getirilmesi Başkasına ait bir
eserin izah veya şerhi yahut kısaltılması, Bir bilgisayar programının
uyarlanması, düzenlenmesi veya her hangi bir değişim yapılması,Belli
bir maksada göre ve hususi bir plan dahilinde verilerin ve
materyallerin seçilip derlenmesi sonucu ortaya çıkan ve bir araç ile
okunabilir veya diğer biçimdeki veri tabanlarıdır. (Ancak, burada
sağlanan koruma, veri tabanı içinde bulunan veri ve materyalin
korunması için genişletilemez) İstifade edilen eserin sahibinin
haklarına zarar getirmemek şartıyla oluşturulan ve işleyenin
hususiyetini taşıyan işlenmeler
ESER SAHİBİ KİMDİR?
Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa göre eser sahibi, eseri meydana
getiren kişidir.İşlenme Eserlerde Eser Sahipliği : Bir işlenmenin ve
derlemenin sahibi, asıl eser sahibinin hakları mahfuz kalmak şartıyla
onu işleyendir.
Sinema Eserlerinde Eser Sahipliği : Sinema eserlerinde; yönetmen,
özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı, eserin
birlikte sahibidirler. Canlandırma tekniğiyle yapılmış sinema
eserlerinde; animatör de eserin birlikte sahipleri arasındadır.
Eser Sahiplerinin Birden Fazla Oluşu : Birden fazla kimselerin
birlikte vücuda getirdikleri eserin kısımlara ayrılması mümkünse,
bunlardan her biri vücuda getirdiği kısmın sahibi sayılır. Aksi
kararlaştırılmış olmadıkça, eseri birlikte vücuda getirenlerden her
biri bütün eserin değiştirilmesi veya yayımlanması için diğerlerinin
iştirakini isteyebilir. Diğer taraf muhik bir sebep olmaksızın iştirak
etmezse, mahkemece müsaade verilebilir. Aynı hüküm mali hakların
kullanılmasında da uygulanır.
Eser Sahipleri Arasındaki Birlik : Birden fazla kimsenin iştirakiyle
vücuda getirilen eser ayrılmaz bir bütün teşkil ediyorsa, eserin
sahibi onu vücuda getirenlerin birliğidir.
ESER SAHİBİNİN HAKLARI
Eser sahibi, özel ve genişletilmiş mülkiyet haklarına sahiptir.
Ana Başlıklarla;
1-MANEVİ HAKLAR
A-Umuma Arz Salahiyeti
B-Adın Belirtilmesi Salahiyeti
C-Eserde Değişiklik Yapılmasını Menetmek
D-Eser Sahibinin Zilyet Ve Malike Karşı Hakları
2- MALİ HAKLAR
A-İşleme Hakkı
B-Çoğaltma Hakkı
C-Yayma Hakkı
D-Temsil Hakkı
E-İşaret,Ses ve Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma İletim Hakkı
olarak gruplanmaktadır.
Eser Sahibinin haklarına herhangi bir saldırı, tecavüz olması halinde
Eser Sahibi HUKUKİ ve CEZAİ yaptırımların uygulanmasını ilgili
mahkemelerden ve makamlardan isteme hakkına sahiptir.
HUKUK DAVALARI
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda yer alan hukuk
davalarını üçe ayrılabilir:
-Tecavüzün Giderimi Davası; varolan ve halen devam etmekte olan bir
tecavüze karşı, tecavüzün sona erdirilmesi talebiyle açılan davadır.
-Tecavüzün Önlenmesi Davası; henüz gerçekleşmemiş fakat gerçekleşmesi
kuvvetle muhtemel bir tecavüzün önlenmesi talep edilmektedir
-Maddi ve Manevi Tazminat Davasıdır;
hak sahibi tecavüz sebebiyle
uğradığı maddi ve manevi zararın giderimi için tecavüz edene karşı
maddi ve manevi tazminat davası ikame edebilir.
Bunlarla beraber, FSEK, mali haklara tecavüzle ilgili olarak hak
sahipleri lehine özel bir hüküm getirmiştir. Bu hükme göre ; Eser,
eser sahibinin izni olmadan çevrilmiş, sözleşme dışı veya sözleşmede
belirtilen sayıdan fazla basılmış, diğer biçimde işlenmiş veya
radyo-televizyon gibi araçlarla yayınlanmış veya temsil edilmiş ise;
izni alınmamış eser sahibi, sözleşme yapılmış olması halinde
isteyebileceği bedelin veya emsal veya rayiç bedel itibarıyla uğradığı
zararın en çok üç kat fazlasını isteyebilir. Yasaya göre, bu bedelin
tespitinde öncelikle ilgili meslek birliklerinin görüşü esas
alınacaktır.
Aynı zamanda devam eden tecavüzün önlenmesi ve tespiti amacıyla
mahkemelerden İHTİYATİ TEDBİR ve TESPİT istenmesinde kanımızca büyük
fayda vardır.
CEZA DAVALARI
1-MANEVİ HAKLARA TECAVÜZ HALİNDE
2- MALİ HAKLARA TECAVÜZ HALİNDE
3-DİĞER SUÇLAR olarak ayrılmaktadırlar.
FİKRİ HAKLARIN TESCİL VE KAYIT ALTINA ALINMASININ ÖNEMİ NEDİR?
Burada kısa ve temel hatlarıyla açıklamaya çalıştığımız gibi Fikri ve
Sınai Haklar, Marka, Patent ve Telif Haklarında ki hukuki düzenlemeler
Hak Sahiplerine bir çok haklar sağlamaktadır.
Ülkemizde bu konu üzerindeki çalışmalar henüz çok yeni olduğu gibi
dinamik bir seyir izlemekte ve her gün gelişmekte ve değişmektedir.
Marka, Patent ve Tasarım Haklarından tam olarak yararlanabilmek için
TPE’de tescil yapılması ZORUNLUDUR aksi halde yürürlükteki yeni
kanunlardan yararlanmak mümkün değildir.
Telif Haklarında ise ilgili kanunlardan yararlanmak için kayıt ve
tescil müracaatı yapmak ZORUNLULUĞU BULUNMAMAKTADIR.
Eser Sahibi, hak sahipliğini ispatlamak kaydıyla mevcut yasalardan
yararlanır, Yalnız bu durumda Avukat Murat Eltutan’ın belirttiği üzere
mahkemelerde mülkiyeti ve hak sahipliğini İSPAT ETME ZORLUĞU
YAŞANMAKTADIR, bir diğer olumsuzlukta ülkemizde sıklıkla yaşandığı
gibi gerçekte hak sahibi olmayan kötüniyetli kişilerin ilgili eseri
adlarına tescil ve kayıtlamaları halinde yaşanmaktadır. Bir eserin
kötüniyetle sahiplenmesi ve tescil edilmesi halinde gerçek hak
sahipleri telafisi güç maddi manevi kayıplarla karşılaşmaktadırlar,
ülkemizde mahkemelerin yavaş işlemesi de mevcut mağduriyetin artmasına
sebebiyet vermektedir.
Eser Sahipliğinde
ispat kolaylığı sağlaması, kötüniyetli kişiler için caydırıcılık
özelliği taşıması için tescil ve kayıt işlemlerinin yapılmasını
önermekteyiz…
|
